Banka Promosyonu Faiz Mi?

31 / 03 / 2017

Bilindiği gibi memur ve emekliler maaş ve ücretlerini bankalar aracılığıyla almaktadır. Eskiden kurumun mutemedi o kurumda çalışan tüm memur ve işçilerin maaşını maliyeden alıp getirir ve hak sahiplerine imza karşılığı dağıtırdı. Ancak bu uygulama birtakım sorunlara yol açıyordu. Yüklü paralarla maliyeden ayrılıp kuruma gelen mutemedin yol güvenliği tehlikedeydi.  Soygunlar baş gösterdi. Kimi zaman da mutemetle anlaşmalı bir soygun gerçekleşiyordu.

Bunun üzerine devlet yetkilileri, her bir memur ve işçiye bankalardan hesap açtırıp maaşlarının bu hesaplara yatırılmasının daha uygun ve güvenli olacağı düşünülerek bu uygulamaya karar verildi. Kurumların bankalarla anlaşarak her bir memur için hesap açması ve maaşının bu hesaba yatırılması zorunlu hale getirildi. Tabii ki bankaların da bundan önemli ölçüde çıkarları vardı. Onun için kurumlarla anlaşma konusunda bankalar arasında rekabet başladı. Her biri, kurumları kendileriyle anlaşamaya cezbetmek için promosyon adı altında çeşitli ödemeler sundu. Kurumlara ödenen promosyonun farkına varan memurlar kendilerine de ödenmesi için itirazda bulundular.“Bizim adımıza ve maaşımız üzerinden anlaşma yapılıyor ama bankanın ikramiyesinden sadece kurum yetkilileri faydalanıyor.” şeklinde seslerini yükselttiler. Bu düşünce haklı bulundu, memur ve işçilere de belli bir oranın ödenmesine karar verildi.

Ancak bu kez de inançlı kesim arasında, “Acaba bankanın maaşımızdan fazla olarak ödediği bu para helal mı?” tartışması başladı. Ne yazık ki dinin her konusunda görülen ihtilaflar gibi bu konuda da ihtilaflar ortaya çıktı. Kimi hocalar keskin olarak “haramdır!” diye kestirip attı. Kimisi de “Şüphelidir, alınmasa daha iyi olur ama faiz müessesesi bankaya bırakmamak için de alınıp hayır kurumlarına verilmesi daha uygun olur.” şeklinde görüş bildirdiler.

“Haramdır” hükmünü savunanlar,  kısaca şöyle açıklıyorlar: “Bankaya gidip hesap açtıran kimse, ‘hesabıma yatırılacak parayı istediğim zaman çekinceye kadar banka her türlü tasarruf yetkisine sahiptir’ demiş olmaktadır. Bu ise bankaya borç vermek sayılır. Promosyon ise bu borcun fazlalığı olmakla faiz olur.” Ancak bu açıklama ve hüküm, memur ve emekliler dışında keyfi olarak bankaya başvurup hesap açtıran ve promosyon miktarını da anlaşmada şart koşan kimseler için geçerli ve doğrudur. Bu durumda faiz olur. Çünkü faiz, iki tarafın da bizzat ödenecek fazlalık üzerinde anlaştığı bir akittir. Ama çalıştığı kurumun zorunluluğu ile hesap açtırmak, bankaya borç vermek sayılmaz. Çünkü devletten maaş alan hiçbir memur, banka dışında maaşını alamaz. Devlet bunu zorunlu kılmıştır. Yani bankayla anlaşma yapan memur değil, kurumdur veya kurumun yetkilileridir. Kurum her ne kadar memur adına bankayla anlaşma yapıyor ise de memurun bilgisi, isteği ve onayı olmaksızın zorunluluk ve dayatma suretiyle bu anlaşmayı yapmaktadır. Bu nedenle bu durum, haram hükmüne yapılan dayanak ile uyuşmamaktadır.

Faiz bir akittir, icab ve kabul ile gerçekleşir. Anlaşmasız verilen fazlalık faiz değildir. Mesela bir şahsa 1000 TL borç verdiniz ve 1000 TL geri ödeme bekliyorsunuz. 1000 TL’den fazla bir meblağ üzerinde herhangi bir anlaşma yapmadınız. Ama karşıdaki şahıs bir yıl veya bir zaman sonra geri ödeme zamanında size 1200 TL verse bu 200 TL fazlalık sadece bir ikramiye olur, faiz olmaz. Çünkü bu fazlalık üzerinde anlaşmanız yoktu ve böyle bir şeyi şart koşmamıştınız. Faizi oluşturan icab ve kabul yoktur. Bu itibarla bankanın verdiği promosyon bu kategoride değerlendirilmelidir.

Bazı hocalar da, promosyonun haram olduğunu savunduktan sonra camiye, kuran kursu gibi hayır kurumuna verilmesi tavsiye ediyor. Oysa haram olan hiçbir şey kullanılamayacağı gibi hayır için de sarf edilemez. Kişi ancak kendi helal rızkından infak edebilir.

Şart koşulmadıkça zımnen bilinmesi de faizi gerçekleştirmez. Emekliler her ne kadar istedikleri banka ile anlaşma yapabiliyorlarsa da promosyon anlaşmasını yapan yine devlettir.  emeklilere verilecek promosyon oranının hükümet tarafından açıklandığını herkes bilmektedir. Bu da emeklilerin değil hükümetin bankalarla anlaşma yaptığının kanıtıdır. Ayrıca bankasız da maaş alamazlar. Banka ismi farklı ama sonuçta bankalardan biri olmak zorundadır.

Faiz olmayan bir şeye faiz demek yanlıştır. Ancak hiçbir zorunluluk olmaksızın kişi kendi keyfiyle, çıkarı için ve miktar belirtmesi şartı üzerine bankayla anlaşması durumunda faiz olur. İnançlı ve haramdan kaçınmada titiz olan memur ve emeklilerimizin kafasını karıştırarak haram olmayan bir şeye haram demenin de vebali ağırdır.