Nerde o eski tatlılar!


09 / 03 / 2017 13:03

Sac yerine tava veya fırın, evde yapmak yerine pastaneler tercih edildiğinden bu yana eski tatlılar unutulup gitti. Var ama sac üzerinde yapılan tatlıları yemeyen Urfa tatlılarının ne demek olduğunu bilmez…

Muhsin ELGÜN-İPEKYOL

Urfa’nın meşhur tatlıları vardı. 80’li yıllarda bile kentte birkaç pastane vardı ancak pek kimse tatlı almazdı. Hele hele misafire ikram etmek üzere tatlı satın almak o günden günümüze kadar şık olmayan bir durum olarak karşılanır. Tatlı yapmak eskisi kadar zahmetli olmasa da çoğu evde hala şıllık, peynirli helva ve sac katmeri yapılır. Ancak sac katmeri de, şıllık da eskisi gibi sacda değil tavada yapılıyor. Kalbur hurması, hırtlevik, ezme, palıza ve zingil hemen hemen bin evde bir evde yapılabilen bir tatlı oldu. Sadece yaşlı annelerin bildiği bu tatlı çeşitleri, bu nesilden sonra tamamen unutulacağa benziyor. Kadayıf ise tamamen hazır alınır hale geldi.

Ayrıca eskiden bu yana değişen bir şey daha var o da tatlının yağı. O gün buram buram kokan sade yağsız yapılmayan tatlılar şimdi ya tereyağı yada bitkisel yağlarla yapılıyor.

1.  SAC KATMERİ: Adından da anlaşılacağı üzere sac üzerinde pişirilirdi. Urfalı kadınların ellerinde açtıkları incecik yufkanın içerisinde bol peynirli olurdu.

2.  ĞALBUR ĞURMASI: Bir tür elek olan ancak elekten geniş delikleri olan ğalburda desen verildiği için ğalbur tatlısı denilen bu tatlının içerisinde ceviz olurdu. Şimdi satılanlarla çok alakası yok aslında…

3.  PALIZA: Buğday nişastasından yapılan çok hafif bir tatlı türü. Kırmızı olan şerbeti ise rengini atarlarda satılan bir boya çeşidinden alıyor. Şerbeti gülden yapanlar da vardı. Genelde yaz aylarında yapılan palıza buzsuz servis edilmezdi.

4.  KÜNCÜLÜ AKIT: Tam bir enerji deposu. Kış aylarının vazgeçilmezi. Susam denilen kahverengi küncü ve üzüm pekmezinden yapılırdı. İçerisine ceviz de serpiştirilirdi. Soğuyup kuruduktan sonra servis edilirdi.

5.  ŞILLIK: Günümüze kadar gelen en bilindik bir Urfa tatlısıdır. Ancak sacda yapılmış şıllık yemeyenler gerçek şıllık yememiş sayılır. Yufkası incecik açılır ve çok yumuşaktır. Elde tutarken bile çok nazik tutmak gerekir yufkasını. İçerisine bol ceviz konulan bu tatlının olmazsa olmazı şerbetinin içerisindeki koyun sade yağıdır.

6.  HIRTLEVİK: Urfa’nın en ağır ve zahmetli tatlısıydı. Önemli misafirlere ikram edilmek üzere yapılan çok zahmetli bir tatlıydı. Yufkası yine sacda açılır ve çok inceydi. Öyle ki yenildiğinde hamur değil de ceviz ve şerbet tadı kalırdı ağızda.

7.  PENDİRLİ HEVLA: Adı öyle bilinirdi. Pendirli hevla olarak. Kepekli ev unundan yapılırdı. Onun için rengi esmer olurdu. Son yıllarda daha çabuk piştiği için un yerine irmik tercih edilse de günümüze kadar orijinal bir şekilde gelen nadir tatlılardandır.

8.  EZME: Tamamen unutulan bir tatlı türü. İrmikten yapılan ve içerisinde ceviz olan bir tatlı türüydü. Kış geceleri yapılıp yendiği gibi evlerde yapılıp çarşıda satılıyordu aynı zamanda. Günümüzde fotoğrafını bile bulmak imkansız.

9.  ZİNGİL: En kolay yapılan eski bir tatlı çeşidi. Un ve sütten yapılan zingil şerbetin içerisinden çıkar çıkmaz sıcak sıcak yenirdi.

10.   UN BULAMACI: Yeni doğuran kadınlara yapılan bir tatlıydı. Yapımı çok kolaydı. Sadece un ve şekerden yapılır üzerine sade yağ dökülür sıcak sıcak yeni doğuran annelere ikram edilirdi. Tabi bu bahaneyle tüm ev ahalisi bu durumdan yararlanırdı.