Kooperatiflerde yönetim kurulu, kanun ve anasözleşme hükümleri çerçevesinde kooperatifin faaliyetlerini yürüten ve temsil eden icra organıdır. Bu kapsamda, yönetim kurulunun en az üç kişiden oluşması zorunludur. Yönetim kurulu üyeleri genel kurul tarafından seçilmekte olup, bu yetki genel kurula ait devredilemez nitelikte bir yetkidir. Ayrıca, seçilen asil üyeler kadar yedek üyenin de seçilmesi gerekmektedir.
Yönetim kurulu asil ve yedek üyelerinin kooperatif ortağı olması zorunlu olup, kooperatif ortağı olmayan kişilerin yönetim kuruluna seçilmesi mümkün değildir.
Yönetim kurulu üyeliğine seçilme şartları 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nda düzenlenmiştir. Buna göre, yönetim kurulu üyelerinde aşağıdaki şartlar aranır:
Türk vatandaşı olmak,
Amacı ve esas faaliyet konusu aynı olan başka bir kooperatifin yönetim kurulu üyesi olmamak,
Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar ile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından ya da Kooperatifler Kanunu hükümlerine göre mahkûm olmamak.
Bununla birlikte, yalnızca Kanunda sayılan şartların sağlanması yeterli olmayıp, aynı zamanda kooperatif ortaklığına ilişkin şartların da yerine getirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, kişinin vergi mükellefiyetinin bulunması, ilgili esnaf veya meslek odasına kayıtlı olması ve kooperatif türüne göre anasözleşmede öngörülen diğer şartları taşıması gerekmektedir.
Örneğin, karayolu yolcu taşıma kooperatiflerinde ortak olabilmek için genel olarak aşağıdaki şartlar aranır:
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak ve medeni hakları kullanma ehliyetine sahip bulunmak,
Yolcu taşımacılığı faaliyeti ile iştigal etmek ve buna ilişkin vergi kaydı ile oda kaydının bulunması,
Taşıma komisyonculuğu yapmamak,
Kooperatif amacına uygun bir motorlu araca sahip olmak veya bu nitelikte bir aracı en az iki yıl süreyle kiralamak,
Aynı amaçlı başka bir kooperatife ortak olmamak.
Görüldüğü üzere, kooperatif türüne göre ortaklık şartları farklılık gösterebilmekte olup, yönetim kurulu üyeliğine seçilecek kişilerin hem Kanunda hem de anasözleşmede öngörülen tüm şartları sağlaması gerekmektedir.
Öte yandan, yönetim kurulu üyelerinin bu şartları taşıyıp taşımadığının denetçiler tarafından araştırılması zorunludur. Denetim kurulu üyelerinin bu yükümlülüklerini yerine getirmemeleri halinde hukuki ve cezai sorumlulukları doğacaktır.
