Ticaret ve sanayi odaları, ticaret odaları, sanayi odaları, deniz ticaret odaları, ticaret borsaları ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin kuruluş ve işleyişine ilişkin esaslar, 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nda düzenlenmiştir.
Bu yazımızda, oda ve borsaların kurdukları veya iştirak ettikleri şirketler ile vakıflara borç para verip veremeyecekleri, 5174 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilmiştir.
Anılan Kanun’da; “oda”, ticaret ve sanayi odası, ticaret odası, sanayi odası ve deniz ticaret odasını; “borsa” ise ticaret borsası ve ürün ihtisas borsası unvanını taşıyan ürün borsalarını ifade edecek şekilde tanımlanmıştır.
Odalar Yönünden Değerlendirme;
5174 sayılı Kanun’un 11’inci maddesinde odaların;
“Taşınır ve taşınmaz mal almaya, satmaya, inşa, ifraz, tevhit ve rehin etmeye, ödünç para almaya, kamulaştırma yapmaya, sosyal faaliyetleri desteklemeye, özendirmeye, bağış ve yardımlarda bulunmaya, okul ve derslik yapmaya, burs vermeye, bu Kanun hükümleri çerçevesinde şirket ve vakıf kurmaya veya kurulu şirketlere ortak olmaya ve benzeri hukukî işlemler yapmaya”
yetkili oldukları hüküm altına alınmıştır.
Aynı maddede, odanın hukukî temsilcisinin yönetim kurulu başkanı olduğu ve odayı yönetim kurulu başkanı ile en az bir yönetim kurulu üyesinin veya genel sekreterin ortak imzalarının bağlayacağı belirtilmiştir.
Kanun’un “Oda meclisinin görevleri” başlıklı 17’nci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde ise taşınmaz mal almaya, satmaya, inşa, ifraz, tevhit ve rehin etmeye, ödünç para almaya, kamulaştırma yapmaya, okul ve derslik yapmaya, Kanun hükümleri çerçevesinde şirket ve vakıf kurmaya veya kurulu şirketlere ortak olmaya karar vermenin oda meclisinin görevleri arasında olduğu düzenlenmiştir.
Bu hükümler uyarınca odalara açıkça “ödünç para alma” yetkisi verilmiş; buna karşılık “ödünç para verme” veya başka bir ifadeyle “borç para verme” yetkisi tanınmamıştır.
Borsalar Yönünden Değerlendirme:
5174 sayılı Kanun’un “Borsada ehliyet, temsil ve imza yetkisi” başlıklı 33’üncü maddesinde de borsaların;
“Taşınır ve taşınmaz mal almaya, satmaya, inşa, ifraz, tevhit ve rehin etmeye, ödünç para almaya, kamulaştırma yapmaya, sosyal faaliyetleri desteklemeye, özendirmeye, bağış ve yardımlarda bulunmaya, okul ve derslik yapmaya, burs vermeye, bu Kanun hükümleri çerçevesinde şirket ve vakıf kurmaya veya kurulu şirketlere ortak olmaya ve benzeri hukukî işlemler yapmaya”
yetkili oldukları hükme bağlanmıştır.
Aynı maddede, borsanın hukukî temsilcisinin yönetim kurulu başkanı olduğu ve borsayı, yönetim kurulu başkanı ile en az bir yönetim kurulu üyesinin veya genel sekreterin ortak imzalarının bağlayacağı belirtilmiştir.
Kanun’un “Borsa meclisinin görevleri” başlıklı 39’uncu maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde ise taşınmaz alımına, satımına, inşa, ifraz, tevhit ve rehnine, ödünç para alınmasına, kamulaştırma yapılmasına ve Kanun hükümleri çerçevesinde şirketlere ortak olunmasına karar vermek borsa meclisinin görevleri arasında sayılmıştır.
Dolayısıyla borsalar yönünden de yalnızca “ödünç para alma” yetkisi düzenlenmiş, “ödünç para verme” yetkisine yer verilmemiştir.
Bu itibarla, 5174 sayılı Kanun’da oda ve borsalara ödünç para alma yetkisi açıkça verilmesine rağmen, ödünç para verme konusunda ise herhangi bir yetki tanınmamıştır.
Bu nedenle oda ve borsaların iştirak ettikleri şirketler ile kurdukları vakıflara borç vermeleri hâlinde, söz konusu işlemlerin mevzuata aykırılık teşkil edebileceği ve bu işlemler nedeniyle oda veya borsanın zarara uğrayabileceği değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, işleme karar veren veya işlemi gerçekleştiren kişilerin hukukî, mali ya da cezai sorumlulukları gündeme gelebilecektir. Bu itibarla ilgililerin, herhangi bir sorumlulukla karşılaşmamaları bakımından mevzuat hükümlerine uygun hareket etmeleri önem taşımaktadır.
