Kooperatiflerin kuruluşuna, işleyişine ve denetimine ilişkin hususlar, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nda düzenlenmiştir. Bu yazımızda, anılan Kanun ve yapı kooperatiflerine ilişkin örnek anasözleşmeler çerçevesinde, yapı kooperatifi ortaklarının genel kurul toplantılarına katılma hakkı ele alınacaktır.
Genel kurul toplantılarına katılma hakkı, kooperatif ortaklarının sahip oldukları temel ortaklık haklarından biridir. Ortaklar, bu hak sayesinde kooperatifin yönetimine ilişkin görüşlerini açıklayabilmekte, karar alma süreçlerine katılabilmekte ve iradelerini ortaya koyabilmektedir. Bu nedenle genel kurula katılma hakkı, ortakların kooperatifin işleyişinde söz sahibi olmalarını sağlayan önemli bir haktır.
Bu hak, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun “Genel kurul toplantılarına katılma hakkı” başlıklı 26. maddesinde özel olarak düzenlenmiştir. Anılan maddede şu hükme yer verilmiştir:
“Üç ay evvel ortak olmayanlar hariç her ortak genel kurula katılma hakkına sahiptir. Yapı kooperatiflerinde genel kurul toplantılarına katılmak için bu şart aranmaz.”
Madde hükmüne göre, genel kurul toplantılarına katılabilmek için kural olarak toplantı tarihinden en az üç ay önce kooperatife ortak olunması gerekmektedir. Buna göre, genel kurul toplantısının yapıldığı tarihten önceki üç ay içinde kooperatife yeni ortak olarak kaydedilen kişiler, kural olarak söz konusu toplantıya katılamamaktadır.
Bununla birlikte, aynı maddede yapı kooperatifleri bakımından açık bir istisna getirilmiştir. Yapı kooperatiflerinde genel kurul toplantılarına katılabilmek için en az üç aydır ortak olma şartı aranmamaktadır. Dolayısıyla, genel kurul toplantı tarihinden önceki üç ay içinde ortak olarak kaydedilmiş kişiler de yapı kooperatifinin genel kurul toplantısına katılma hakkına sahiptir. Başka bir ifadeyle, yapı kooperatiflerinde ortaklık süresi, genel kurula katılma hakkı bakımından bir sınırlama oluşturmamaktadır.
Diğer taraftan, yapı kooperatiflerinin kuruluş, denetim ve diğer işlemleriyle ilgili Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından gerçekleştirlmektedir. Bu bağlamda anılan ilgili bakanlıkça hazırlanan örnek anasözleşmelerde de bu hususa yer verilmiştir. Örnek anasözleşmelerin “Oy Hakkı ve Temsil” başlıklı 24. maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesinde, “Bütün ortaklar genel kurula katılma hakkına sahiptir.” denilmektedir.
Bu düzenleme de Kanun’daki istisnayla aynı doğrultudadır. Gerek 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 26. maddesi gerekse örnek anasözleşmedeki hüküm uyarınca, yapı kooperatiflerinde ortakların genel kurul toplantılarına katılabilmeleri için üç aylık ortaklık süresini tamamlamaları gerekmemektedir. Bu nedenle, kooperatife ortak olarak kabul edilmiş kişiler, ortaklıklarının ne kadar süredir devam ettiğine bakılmaksızın genel kurul toplantılarına katılabilmektedir.
Konuya ilişkin olarak ortaklığın devri bakımından da bir ayrım yapılması gerekmektedir. Yapı kooperatifleri dışındaki kooperatif türlerinde uygulanan üç aylık süre şartı, kooperatife ilk defa yeni ortak olarak kaydedilen kişilere yöneliktir. Ortaklığın devralınması durumunda ise devralan kişinin genel kurula katılma hakkı değerlendirilirken, ortaklığını devreden kişinin ortaklık süresi de dikkate alınmaktadır.
Bu çerçevede, ortaklığını devreden kişi üç aylık ortaklık süresi şartını sağlamışsa, ortaklığı devralan kişinin ayrıca üç ay beklemesi gerekmemektedir. Devralan kişi, devraldığı ortaklıktan kaynaklanan haklara sahip olacağından genel kurul toplantısına katılabilmektedir. Dolayısıyla, diğer kooperatif türlerinde kooperatife yeni ortak olarak kabul edilme ile mevcut bir ortaklığın devralınması, üç aylık süre şartı bakımından ayrı değerlendirilmelidir.
