Belediyeler Kurumsallaşmadan Şehirler Sorunlu Birer Büyük Köy Olmaktan Çıkamaz
Şanlıurfa’da, isimlerden ve dönemlerden bağımsız olarak belediyeler, şehrin imarında yanlış üstüne yanlış yapmıştır. Bir belediyenin üç temel görevi vardır: imar, altyapı-ulaşım ve temizlik. Ancak imar hatalı olursa diğer ikisi de aksar; trafik tıkanır, altyapı yetersiz kalır, temizlik ise imkânsız hâle gelir.
Ve biz, her yağış sonrası sele teslim olmuş şehirleri görmeye devam ederiz.
Merkezdeki üç ilçeye bakın: “İşte şehir böyle olmalı” diyebileceğiniz bir şehirleşme örneği göremezsiniz. Yirmi yıllık Karaköprü, bugünün ihtiyaçlarını karşılayamaz durumdadır. On yıllık Devteyşti Mahallesi, kurulduğu yılın bile trafiğine ve altyapısına cevap verememiştir. Eyyübiye’nin ilk inşası zaten gecekondu için adeta Allah’a emanet… Taşra ilçeleri ise cabasıdır.
Sorunun temelinde tek bir neden vardır: kurumsallaşma eksikliği. Kurumsallaşmamış yapılarda işleyiş, sistem yerine o an görevde olan kişilerin tercih ve kararlarına bağlıdır ve iyi niyetli yöneticilerden medet umulur. Oysa kurumsallaşmış yapılarda yöneticinin kim olduğu ya da niyetlerinin nasıl olduğu önemsizdir; ne yapabileceği ve ne yapamayacağı kanunla bellidir.
Ve kurumsallaşmamış bu yapıyla belediyeler şaibenin odağı olmaktan çıkamaz.
Bugün bir belediye meclisinin kararıyla imarın değiştirilebilmesi, sistemin ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne sermektedir. Yeşil alanlar yok edilebilir; raylı sistem için ayrılmış alanın ortasına gökdelen, kafe veya düğün salonu yapılabilir. Yeter ki mecliste çoğunluk sağlansın.
Kurumsallaşmamış yapılarda liyakat cezalandırılıp sistem dışına atılırken, menfaatçilik ve çıkarcılık ödüllendirilir. Oysa kurumsallaşmış sistemlerde işleyen kişiler değil, sistemdir. Bu yapı hem içeriden hem dışarıdan gelebilecek art niyetli müdahaleleri engeller ve şehrin geleceğini güvence altına alır.
Kurumların başında kimin ya da kimlerin olduğuna göre işlediği için, bir yanda Diyarbakır’ın Bağlar ilçesi gibi planlı imar örneği varken; diğer yanda inşa edildiği yılın bile ihtiyaçlarına cevap veremeyen şehirler görebiliyoruz.
Sonuç açıktır: Türkiye’de belediye kurumunun, yöneticilerin niyetlerinden etkilenmeyecek şekilde güçlü ve bağımsız yapılara dönüştürülmesi için gerekli yasal düzenlemelerin yapılması gerekir. Ancak bu şekilde 50-100 yıl sonrasına cevap verebilecek, müreffeh ve yaşanabilir şehirler inşa edilebilir.
Gündemde Belediye Kanunu’nda değişiklikle ilgili bir başlık olmadığı için, şehrimizle ilgili sağlıklı bir imar planlaması hususunda belediye başkanlarımızın iyi niyetli olduklarını varsayıp vicdanlarına güvenmekten başka bir çare de yoktur şimdilik.
Mevcut belediye kanunuyla, belediye başkanı koltuğuna adeta bir evliya bile oturtsanız; ya raydan çıkar ya da raydan çıkartılır, her türlü şaibeye bir şekilde bulaşır ya da bulaştırılır.
Genel olarak, belediyelerin mevcut kurumsal yapılarından “şiir gibi şehirler” beklemek akılcı bir yaklaşım değildir.
Ve kurumsallaşmamış bu yapıyla belediyeler şaibenin odağı olmaktan çıkamaz.
