kaynak olarak ekleyin
Araştırmacı-Yazar Selahattin Eyyübi Güler, 19. yüzyıl Urfa’sının diplomatik, ticari ve toplumsal hayatında derin izler bırakan Yahudi cemaati mensubu Harun Dayan’ın yaşamını kaleme aldı. Güler, 1871-1893 yılları arasında 22 yıl boyunca İran Şehbender Vekili (Konsolos Vekili) olarak görev yapan Dayan’ın, kentin hafızasında "Harun Bey’in Yokuşu" ismiyle yaşamaya devam ettiğini belirtti.
22 YIL BOYUNCA İRAN’I TEMSİL ETTİ
Selahattin Eyyübi Güler’in Osmanlı arşiv belgeleri ve şer’iyye sicillerine dayandırdığı araştırmasına göre, kaynaklarda "Davud Dayan oğlu Harun" ve "Hoca Harun" olarak geçen Dayan, farklı dini ve etnik grupların bir arada yaşadığı dönemde Urfa’daki en önemli diplomatik figürlerden biri oldu. 1871 yılında İran şehbender vekilliğine atanan Dayan, 1893 yılındaki ölümüne kadar bu görevi sürdürdü. Görev süresi boyunca İranlı hacıların güvenliği, ticari anlaşmazlıklar ve konsolosluk soygunu gibi kritik diplomatik meselelerde aktif rol oynayan Dayan’ın temsilciliğinde; Hoca Salamon Dayan, Hoca Azra Nasır, Davud Ganime ve Ohannes Sarrafyan gibi isimlerin tercümanlık yaptığı kaydedildi.
10 MİLYON LİRALIK KONAK VE "YAHUDİ HANI" DETAYI
Araştırmada Harun Dayan’ın diplomatik kimliğinin yanı sıra Urfa’daki güçlü ekonomik varlığına da dikkat çekildi. Urfa Şer‘iyye Sicili kayıtlarına göre Dayan, henüz konsolos vekili olmadan iki yıl önce, Eylül 1869’da Köroğluzâde Rıfatlû Haydar Ağa’dan 25 bin kuruş (günümüz altın karşılığı 10 milyon TL’nin üzerinde) bedelle büyük bir konak satın aldı.
Günümüzde Firuz Sokak’ta yer alan ancak 2023 depremlerinde büyük bölümü yıkılan bu tarihi konağın; iki avlusu, büyük bir köşkü, hazine odası, dört bölmeli eyvanı ve Narıncı Camii’nden gelen suyla beslenen havuzlarıyla dönemin en görkemli yapılarından biri olduğu aktarıldı. Ayrıca Araştırmacı-Yazar Avukat Müslüm C. Akalın’ın çalışmalarına da atıfta bulunan Güler, günümüzde Barutçu Hanı olarak bilinen Halil Bey Hanı’nın da Harun Dayan tarafından satın alındığını ve bu tarihten sonra halk arasında "Yahudi Hanı" olarak anılmaya başlandığını ifade etti.
KAYIP VAAZ KİTABI VE BİLİNMEYEN MEZARI
Yahudi Ansiklopedisi’ndeki bilgilere göre "Beit Aharon" adlı basılmamış bir vaaz kitabı da kaleme alan Harun Dayan’ın, 1893 yılında hayatını kaybettiği ancak mezarının yeri ve ailesine dair kesin kayıtlara henüz ulaşılamadığı belirtildi. Güler, yaşadığı eski Hızanoğlu Mahallesi’ndeki yokuşa adını veren Harun Dayan’ın, Şanlıurfa’nın çok kültürlü geçmişinin unutulmaz şahsiyetleri arasında yer aldığını vurguladı.
Kaynak: RIDVAN DERİN



0 Yorum