Tacir, sözlük anlamı olarak ticaret yapan veya ticaretle uğraşan kişi olarak tanımlanmaktadır. Türk ticaret hukukunda tacire ilişkin hükümler, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda düzenlenmiştir. Kanunda tacirler; gerçek kişi tacirler, tüzel kişi tacirler ve tacire ilişkin hükümlerin uygulandığı donatma iştiraki şeklinde sayılmıştır.
Türk Ticaret Kanunu’nun 12 nci maddesine göre, bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişi gerçek kişi tacir sayılır. Kanunun 16 ncı maddesinde ise ticaret şirketleri ile amacına ulaşmak için ticari işletme işleten vakıflar ve dernekler tüzel kişi tacir olarak kabul edilmiştir. Ayrıca, kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere Devlet, il özel idaresi, belediye, köy ve diğer kamu tüzel kişileri tarafından kurulan kurum ve kuruluşlar da tacir sayılmaktadır.
Tacir sıfatını taşıyan kişiler, Türk Ticaret Kanunu’nda öngörülen bazı özel hükümlere ve hukuki sonuçlara tabidir. Tacir sıfatına bağlı bu sonuçlar, tacirin işlem yaptığı kişinin sıfatına veya işlemin niteliğine bakılmaksızın uygulanır. Bu kapsamda tacir olmanın hükümlerine aşağıda özetle yer verilmiştir.
Türk Ticaret Kanunu’nun 18 inci maddesi uyarınca tacirler, her türlü borçlarından dolayı iflasa tabidir. Borcun adi veya ticari nitelikte olması bu sonucu değiştirmez. Bu nedenle tacir, yalnızca ticari işletmesiyle ilgili borçlarından değil, kaynağı ve niteliği ne olursa olsun tüm borçlarından dolayı iflas yoluyla takip edilebilir.
Tacir, ticari işletmesini ve seçtiği ticaret unvanını, işletmenin açıldığı günden itibaren on beş gün içinde işletme merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve ilan ettirmek zorundadır. Bunun yanında, 5174 sayılı Kanun’un 9 uncu maddesi uyarınca ticaret siciline kayıtlı tacirler ile sanayici ve deniz taciri sıfatını haiz gerçek ve tüzel kişiler, bulundukları yerdeki ilgili odaya kaydolmakla yükümlüdür.
Tacirin ticari işletmesiyle ilgili iş ve işlemlerinde kullandığı ada ticaret unvanı denir. Her tacir, Türk Ticaret Kanunu hükümlerine uygun bir ticaret unvanı seçmek, bu unvanı ticaret siciline tescil ettirmek ve ticari işlerinde kullanmak zorundadır. Ayrıca ticaret unvanının, işletmenin giriş cephesinde kolayca görülebilecek şekilde bulundurulması gerekmektedir.
Tacirler ticari iş karinesine tabidir. Buna göre, tacirlerin borçlarının kural olarak ticari işten doğduğu kabul edilir. Bu nedenle tacirler bakımından adi borç ve ticari borç ayrımı sınırlı olup, kural olarak tacirin borçları ticari borç niteliğindedir.
Her tacir, ticari işletmesinin ekonomik ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini ve faaliyet sonuçlarını ortaya koymak amacıyla işletmesinin niteliği ve öneminin gerektirdiği ticari defterleri tutmak zorundadır. Bu yükümlülük, Türk Ticaret Kanunu’nun 18 ve 64 üncü maddelerinde düzenlenmiştir.
Tacirlerin bir diğer temel yükümlülüğü, ticari işletmeleriyle ilgili iş ve işlemlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmeleridir. Basiretli davranma yükümlülüğü; tacirin dikkatli, özenli, öngörülü ve sağduyulu hareket etmesini ifade eder.
Tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarların noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla ya da güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemiyle yapılması gerekmektedir.
Son olarak, Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca fatura düzenleme yükümlülüğü de tacirler bakımından önem arz etmektedir. Vergi Usul Kanunu’nun 229 ve 232 nci maddelerinde, vergi hukuku yönünden hem tacirlerin hem de esnafın fatura verme zorunluluğuna ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.
