Bilindiği üzere, kooperatiflerin kuruluşuna ilişkin usul ve esaslar 1163 sayılı Kooperatifler Kanununda düzenlenmiştir. Buna göre, bir kooperatif en az yedi ortak tarafından imzalanan anasözleşme ile kurulur. Anasözleşmenin, ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personel huzurunda imzalanması, ilgili Bakanlık veya yetkilendirilmiş il müdürlüğü tarafından onaylanarak kuruluş izninin verilmesi ve kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilmesiyle birlikte kooperatif tüzel kişilik kazanır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 124 üncü maddesinde kooperatifler ticaret şirketleri arasında sayılmış, 16 ncı maddesinde ise ticaret şirketlerinin tacir sıfatını taşıdığı hüküm altına alınmıştır. Aynı Kanunda tacirlerin ticari işletmelerini ticaret siciline tescil ettirmekle yükümlü oldukları belirtilmiştir. Bu nedenle kooperatiflerin ticaret siciline kayıt yaptırmaları zorunludur.
Türk Ticaret Kanununun 26 ncı maddesine dayanılarak hazırlanan Ticaret Sicili Yönetmeliğinin 109 uncu maddesi uyarınca, kooperatif kuruluşunun tescili için ticaret sicili müdürlüğüne; kurucular tarafından müdürlük huzurunda imzalanan anasözleşme, kooperatifin kuruluşuna izin veren makamın izin yazısı ile kooperatifi temsile yetkili kişilere ait imza beyannameleri sunulur.
Yönetmeliğin 110 uncu maddesine göre ise, anasözleşmenin imzalandığı tarih, kooperatifin amacı, konusu, süresi, unvanı, merkezi, sermayesi, ortaklık paylarının niteliği, temsil ve denetim şekli ile yönetim kurulu üyeleri, denetçiler ve temsile yetkili kişilere ilişkin bilgiler ticaret siciline tescil edilir. Ayrıca, bu maddede sayılmayan hususlarda anonim şirketlere ilişkin hükümler kıyasen uygulanır.
Diğer taraftan, 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu ile ilgili mevzuat uyarınca, ticaret siciline kayıtlı tacirlerin bulundukları yerdeki ticaret ve sanayi odalarına veya ticaret odalarına kaydolmaları zorunludur. Oda ve borsalara kayıt yükümlülüğü bulunanlar, işe başladıkları tarihten itibaren bir ay içinde ilgili oda veya borsaya kayıt yaptırmakla yükümlüdür. Ayrıca, Türk Ticaret Kanununa göre tescil ve ilanı gereken her türlü değişikliğin gerçekleşmesinden itibaren bir ay içinde kayıtlı bulunulan odaya bildirilmesi gerekmektedir.
Bu çerçevede, ticaret şirketi niteliğinde olan ve ticaret siciline kayıtlı bulunan kooperatiflerin de merkezlerinin bulunduğu yerdeki ticaret odasına veya ticaret ve sanayi odasına kayıt yaptırmaları zorunludur.
Sonuç olarak, kooperatifler, ticaret şirketi olmaları sebebiyle ticaret siciline tescil edilmek zorunda oldukları gibi, merkezlerinin bulunduğu yerdeki ilgili ticaret odası veya ticaret ve sanayi odasına da üye olmakla yükümlüdürler.
