ÖZEL HABER | Tarihin en eski yerleşim alanlarından biri olan Şanlıurfa, binlerce yıl boyunca farklı medeniyetlerin egemenliğinde kaldı. Bu süreçte kent, her dönem kendi kültürünü ve siyasi yapısını yansıtan farklı isimlerle anıldı.
Şanlıurfa’nın bilinen en eski isimleri, Mezopotamya uygarlıklarının hâkim olduğu dönemlere dayanıyor. Arkeolojik bulgular ve çivi yazılı tabletlerde, kentin Adme, Adma ve Admum gibi isimlerle anıldığı görülüyor.
Bu adlandırmalar, bölgenin Asur ve erken Mezopotamya kültürleriyle olan ilişkisini ortaya koyuyor. Aynı dönemde Arami ve Süryani kaynaklarında ise kentin Urhai, Orhai ya da Urhoy adıyla geçtiği biliniyor. Bu isim, uzun yıllar boyunca kullanıldı ve sonraki dönemlere de iz bıraktı.
HELENİSTİK ÇAĞ: EDESSA ADI SAHNEYE ÇIKIYOR
MÖ 4. yüzyılın sonlarında Büyük İskender’in bölgeyi fethetmesinin ardından şehir, Seleukos Krallığı hâkimiyetine girdi. Bu dönemde kent yeniden imar edilerek Edessa adıyla anılmaya başlandı. Yunanca kökenli olan Edessa ismi, “suları bol yer” anlamına geliyor ve Balıklıgöl ile çevresindeki güçlü su kaynaklarına atıfta bulunuyor. Edessa, Helenistik dönemde yalnızca bir yerleşim yeri değil, aynı zamanda önemli bir ticaret ve kültür merkezi haline geldi.
ROMA VE BİZANS DÖNEMİ: CALLİRRHOE
Roma İmparatorluğu ve ardından Bizans döneminde de kentin adı Edessa olarak kullanılmaya devam etti. Bu süreçte şehir, erken Hristiyanlık tarihinde önemli bir merkez haline geldi. Süryani kültürü gelişti, teolojik metinler yazıldı ve Edessa adı Batı dünyasında yaygın biçimde bilinir oldu. Bazı Roma kaynaklarında kente, sahip olduğu su kaynakları nedeniyle Callirrhoe gibi adlarla da atıf yapıldığı görülüyor.
İSLAM HAKİMİYETİ: AR-RUHÂ DÖNEMİ
7. yüzyılda İslam ordularının bölgeye hâkim olmasıyla birlikte kentin adı Arapça kaynaklarda ar-Ruhâ (er-Ruhâ) olarak geçmeye başladı. Bu isim, Urhai adının Arapça telaffuzuna dayanıyor. İslam coğrafyasında önemli bir şehir olarak kabul edilen ar-Ruhâ, Emeviler, Abbasiler ve daha sonra Eyyubiler döneminde bu adla anıldı. Ancak Batı dünyasında Edessa ismi kullanılmaya devam etti.
OSMANLI DÖNEMİ: URFA ADI YERLEŞİYOR
1517 yılında Osmanlı topraklarına katılan şehir, resmi kayıtlarda ağırlıklı olarak Urfa adıyla yer aldı. Urfa ismi, Urhai ve ar-Ruhâ adlarının zamanla halk ağzında sadeleşmiş hâli olarak kabul ediliyor. Osmanlı döneminde Urfa, sancak ve eyalet merkezi olarak idari kayıtlarda bu adla anıldı ve bu isim Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar kullanıldı.
CUMHURİYET VE GÜNÜMÜZ: ŞANLIURFA
Kurtuluş Savaşı’nda gösterdiği direniş nedeniyle Urfa’ya, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 1984 yılında “Şanlı” unvanı verildi. Bu kararla birlikte kentin resmi adı Şanlıurfa oldu. Böylece binlerce yıllık isim yolculuğu, Cumhuriyet döneminde bugünkü şeklini aldı.
0 Yorum