kaynak olarak ekleyin
Tarihiyle dünyanın en önemli şehirlerinden biri olan Şanlıurfa’da insanlık tarihini baştan yazan Göbeklitepe, üzerindeki gizemli sembollerle bugün bile araştırmacıların ilgisini çekmeye devam ediyor.
Ören yerinde bulunan bazı işaretler hakkında yıllardır farklı yorumlar yapılırken, bunlardan biri binlerce kilometre uzağındaki Avustralya’da kullanılan geleneksel motiflerle benzerliği nedeniyle dikkat çekiyor.
Göbeklitepe’deki bir T-sütununda bulunan geometrik motif, 1904 yılında Orta Avustralya’da görüntülenen Worgaia topluluğuna mensup bir şifacının göğsündeki vücut işaretleriyle yan yana getirildiğinde şaşırtıcı bir görsel benzerlik ortaya çıkıyor.
İlk bakışta iki ayrı coğrafyada, iki farklı dönemde ortaya çıkan motiflerin aynı şekli çağrıştırması "Acaba aralarında bir bağlantı var mı?" sorusunu gündeme getiriyor. Ancak arkeolojik veriler, bugün için böyle bir bağlantıyı kanıtlamış değil.
1904’TE FOTOĞRAFLANAN ABORJİN ŞİFACISI
Söz konusu fotoğrafın geçmişi 1904 yılına uzanıyor. Wellcome Collection arşivinde yer alan kayıtta kişi, Orta Avustralya’daki Worgaia topluluğunun bir "medicine man"ı, yani geleneksel şifacısı olarak tanımlanıyor. Arşiv açıklamasında, vücudundaki işaretlerin onun bir şifacı olduğunu gösterdiği ve kabilelere geleneksel bilgiler aktardığı belirtiliyor.
Fotoğrafta şifacının göğüs bölgesindeki geometrik motifler özellikle dikkat çekiyor. Bu motiflerden biri, Göbeklitepe’deki sütunun üzerinde bulunan ve iki kıvrımlı form ile ortadaki bağlantı bölümünden oluşan işareti andırıyor.
Söz konusu fotoğrafın kaynağı da oldukça eski. Wellcome Collection kaydının yanı sıra Wikimedia Commons'taki arşiv bilgisinde görüntünün, Spencer ve Gillen tarafından 1904 yılında yayımlanan "The Northern Tribes of Central Australia" çalışmasındaki Worgaia erkeğine ait fotoğrafla ilişkili olduğu belirtiliyor.
GÖBEKLİTEPE’DEKİ İŞARET HANGİ SÜTUNDA?
Benzerliğin konuşulduğu sembol, Göbeklitepe'nin C Yapısı'ndaki 28 numaralı T-sütununda bulunuyor.
Arkeolojik yayınlarda bu sütundaki motifin üst bölümünde bir hilal benzeri şekil, altında ise yatay bir form bulunduğu; kazılar ilerledikçe bu yatay bölümün H biçimli bir sembol olduğu ve bunun altında ters yönde başka bir kıvrımlı formun ortaya çıktığı aktarılıyor. Böylece üç geometrik unsurdan oluşan oldukça sıra dışı bir motif ortaya çıkıyor.
İşte bu motif, yıllar sonra Avustralya'daki Worgaia şifacısının göğsündeki işaretlerle yan yana getirildi.
Bazı araştırmacılar ve yazarlar bu benzerliği Göbeklitepe sembollerinin anlamını çözmek için kullanmaya çalışırken, motifin ne anlama geldiği konusunda henüz ortak bir görüş bulunmuyor.
65 BİN YILLIK BİR GEÇMİŞE SAHİPLER
Buradaki en dikkat çekici noktalardan biri de Avustralya Aborjinlerinin geçmişi.
Kuzey Avustralya'daki Madjedbebe kaya sığınağında yapılan arkeolojik çalışmalar, insanların bölgede yaklaşık 65 bin yıl önce yaşadığını gösteren bulgular ortaya koydu. Nature dergisinde yayımlanan araştırmada taş aletler, öğütme taşları, aşı boyası ve diğer buluntular üzerinden insan yerleşiminin yaklaşık 65 bin yıl öncesine uzandığı bildirildi.
Daha sonraki araştırmalar da Madjedbebe'de 65 bin yıllık süreç boyunca öğütme taşlarının ve çeşitli teknolojik uygulamaların kullanıldığına ilişkin bulgular ortaya koydu.
"AYNI SEMBOL" İDDİASINA UZMANLAR NE DİYOR?
Benzerlik sosyal medyada ve bazı popüler tarih çalışmalarında oldukça ilgi görse de Göbeklitepe kazı ekibinden Jens Notroff'un değerlendirmesi bu konuda daha temkinli.
Notroff, Göbeklitepe'deki 28 numaralı sütundaki motifin Aborjin vücut boyamasına ilk bakışta benzediğini, ancak ayrıntılı incelendiğinde iki sembol arasında önemli farklılıklar bulunduğunu belirtiyor. Özellikle Avustralya'daki işarette ortadaki bölüm düz bir yatay çizgi gibi görünürken, Göbeklitepe'deki motifte bunun H biçimli bir yapıya sahip olduğunu vurguluyor.
Daha da önemlisi, Notroff'a göre Aborjin sembolizmi hakkında yapılan çalışmalar Avustralya'daki işaretin olası anlamına ilişkin fikir verebilse de, Göbeklitepe'deki motifin ne anlama geldiğini kesin olarak söylemek mümkün değil. Çünkü Göbeklitepe'deki sembolü açıklayabilecek yazılı kaynaklar veya doğrudan bağlantı kurmaya yarayacak başka kanıtlar bulunmuyor.
İKİ UZAK COĞRAFYA, ÇARPICI BİR BENZERLİK
Şanlıurfa ile Avustralya arasındaki binlerce kilometrelik mesafe düşünüldüğünde, iki kültüre ait motiflerin birbirini andırması gerçekten merak uyandırıyor.
Fakat bugünkü arkeolojik bilgilerle bu benzerliği "iki toplum arasında doğrudan bağlantı vardı" şeklinde yorumlamak için yeterli kanıt bulunmuyor.
Üstelik Göbeklitepe'deki söz konusu sembol, Avustralya'daki motifle birebir aynı da değil. Uzman değerlendirmeleri, benzerliğin ilgi çekici olduğunu ancak bundan tarihsel bir bağlantı sonucu çıkarılamayacağını gösteriyor.
Yine de yaklaşık 12 bin yıl önce Şanlıurfa'da yaşayan insanların taşlara bıraktığı gizemli işaretlerle, binlerce kilometre uzakta yaşayan Avustralya'nın yerli topluluklarında görülen geleneksel motiflerin aynı görsel dili çağrıştırması, Göbeklitepe'nin hala cevaplanmayı bekleyen sorularından biri olarak dikkat çekiyor.
0 Yorum