Kooperatiflerin kuruluş ve işleyişine ilişkin temel hükümler 1163 sayılı Kooperatifler Kanununda ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Bu kapsamda ortaklığa giriş, ortaklık şartları ile ortakların hak ve yükümlülükleri Kanunda açıkça belirlenmiştir. Aynı şekilde, ortaklıktan çıkarılmaya ilişkin esaslar da Kanunda düzenlenmiş olup, bu hususlara ve çıkarma kararına karşı yapılacak itirazlar Kanunun 16 ncı maddesinde yer verilmiştir.
1. Ortaklıktan Çıkarılma Şartları
Kooperatif ortaklığından çıkarılma keyfi bir işlem olmayıp, belirli ve sınırlı şartlara bağlı olarak gerçekleştirilebilmektedir. Bu çerçevede, ortaklıktan çıkarılmayı gerektiren sebeplerin kooperatif anasözleşmesinde açık ve tereddüde yer vermeyecek şekilde düzenlenmesi zorunludur. Anasözleşmede açıkça öngörülmeyen herhangi bir sebebe dayanılarak ortakların ortaklıktan çıkarılması ise hukuken mümkün değildir.
Bu düzenleme, kooperatif ortaklarını yetkili organların kişisel değerlendirmelerine ve olası keyfi uygulamalarına karşı koruyan temel bir güvence niteliği taşımaktadır.
2. Ortaklıktan Çıkarılmada Yetki
Ortaklıktan çıkarılmaya ilişkin yetki kural olarak yönetim kurulunun teklifi üzerine genel kurula aittir. Bununla birlikte, anasözleşmede yapılacak bir düzenleme ile, çıkarılan ortağın genel kurula başvurma hakkı saklı kalmak şartıyla, bu yetki yönetim kuruluna da devredilebilir. Nitekim uygulamada anasözleşmelerde bu yetkinin yönetim kuruluna tanındığı görülmektedir.
Dolayısıyla, anasözleşmede yönetim kuruluna bu yönde bir yetki devri yapılmamışsa, ortaklıktan çıkarma yetkisi genel kurula ait olacaktır. Şayet yönetim kurulu yetkili kılınmışsa, ortağın çıkarılması yönetim kurulu tarafından gerçekleştirilecektir.
3. Ortaklıktan Çıkarılma Şekli
Anasözleşme ile yönetim kurulu yetkilendirilmemişse, çıkarılacak ortağa ilişkin husus genel kurul gündemine alınmalı ve genel kurulda görüşülerek karara bağlanması gerekmektedir. Alınan kararın gerekçeli olması, yani çıkarma sebeplerinin açıkça ortaya konularak genel kurul toplantı tutanağına yazılması gerekmektedir. Ayrıca bu karar ortaklar defterine de kaydedilmelidir.
Anasözleşme ile yönetim kurulu yetkilendirilmişse, çıkarma işlemi yönetim kurulu tarafından gerçekleştirilecektir. Çıkarılacak ortaklara ilişkin husus yönetim kurulu gündemine alınıp, yönetim kurulu, toplantı ve karar nisaplarının sağlanması şartıyla, anasözleşmede belirtilen sebeplere dayanarak çıkarma kararı alacaktır. Bu kararın gerekçesi, anasözleşmede yer alan nedenlere uygun olmalı ve somut belgelerle desteklenmelidir. Çıkarma gerekçesi açık ve ayrıntılı biçimde yönetim kurulu karar defterine yazılmalı, ayrıca bu çıkarılma kararı ortaklar pay defterine de işlenmelidir.
4. Çıkarılma Kararının Bildirilmesi
Çıkarma kararının alınması tek başına yeterli olmayıp, ilgili ortağa usulüne uygun şekilde bildirilmesi de önem arz etmektedir. Bu kapsamda; karar genel kurul tarafından alınmışsa genel kurul kararının, yönetim kurulu tarafından alınmışsa yönetim kurulu kararının onaylı örneğinin, çıkarılan ortağa tebliğ edilmek üzere on gün içinde notere tevdi edilmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak, kooperatiflerde ortaklıktan çıkarılma sıkı şekil ve usul kurallarına bağlanmış olup, hem anasözleşme hükümlerine hem de Kanuni düzenlemelere uygun hareket edilmesi zorunludur. Aksi halde alınan kararların hukuki geçerliliği tartışmalı hale gelecektir. Çıkarma kararına karşı ortağın sahip olduğu itiraz hakları ve başvuru yolları ise ayrıca değerlendirilmesi gereken bir husus olup, bu konu başka bir yazımızda ele alınacaktır.
