Şanlıurfa’da kahvaltının vazgeçilmezi: Geçmişi binlerce yıl öncesine dayanıyor

ÖZEL HABER l Türkiye’nin zengin mutfak kültürünün önemli duraklarından Şanlıurfa’nın Birecik ilçesinde, geçmişi binlerce yıl öncesine uzanan nohut, geleneksel kahvaltının vazgeçilmez lezzetlerinden biri olarak sofralardaki yerini koruyor. Klasik nohut ve nohut tava olmak üzere iki farklı şekilde hazırlanan nohut dürümü, ilçenin özgün kahvaltı kültürünün simge lezzetleri arasında gösteriliyor.

Nohudun bölgedeki geçmişi, insanlık tarihinin en eski dönemlerine kadar uzanıyor. Yabani nohuda ilişkin ilk arkeobotanik bulgulara, milattan önce 8400'lü yıllarda bugünkü Halep-İdlib hattında bulunan Tell el-Kerkh'de rastlandı. Güneydoğu Anadolu ile Kuzey Suriye hattı ise nohudun evcilleştirildiği bölgelerden biri olarak kabul ediliyor.

Bölgede nohudun tarıma alınmasıyla birlikte bakliyat temelli beslenme kültürü de gelişti. Fırat Nehri üzerinden Basra Körfezi ve Hint coğrafyasına ulaşan nohut, Helenistik dönemde Anadolu'dan Ege'ye, Levant'tan da Akdeniz havzasına yayıldı.

Kış yağışları ve yaz sıcaklıklarının etkili olduğu, fazla su gerektirmeyen kuru tarıma uygun bölgede nohut üretimi Neolitik Çağ'dan itibaren gelişirken, bu durum yerleşik toplulukların beslenme alışkanlıklarını da şekillendirdi.

BİNLERCE YILLIK LEZZET GELENEĞİ

Neolitik Çağ'da taşlar üzerinde ezilerek tüketildiği düşünülen nohut, özellikle Kalkolitik Çağ'da seramik kaplarda pişirilerek farklı yemeklerin temel malzemelerinden biri haline geldi. Nohut, sulu yemeklerin yanı sıra yassı ekmek arasında dürüm şeklinde de tüketilerek önemli bir protein kaynağı oldu.

Helen ve Roma dönemlerinde taşınabilir, dayanıklı ve ekonomik bir protein kaynağı olması nedeniyle nohut, ordu ve yolcuların temel gıdaları arasında yer aldı. Orta Çağ'da ise baharat, sarımsak ve çeşitli sebzelerin mutfağa daha fazla dahil olmasıyla nohut yemeklerinin çeşitliliği arttı.

Nohudun evcilleştirildiği coğrafyanın önemli merkezlerinden biri olan Birecik'te de bu kadim bakliyat, mutfak kültürünün temel unsurlarından biri haline geldi. İlçede nohut; sulu yemek ve çorbaların yanı sıra geleneksel kahvaltının da başrolünü üstlendi.

BİRECİK KAHVALTISININ BAŞROLÜNDE NOHUT VAR

Birecik mutfağında geleneksel olarak hazırlanan nohut dürümü, klasik nohut ve nohut tava olmak üzere iki farklı şekilde sunuluyor. Pişirilen nohutun yassı ekmek arasında dürüm haline getirilmesiyle hazırlanan lezzet, özellikle kahvaltı sofralarında tüketiliyor.

Geçmişten günümüze aktarılan nohut dürümü, Birecik'in kendine özgü yemek kültürünü yansıtan geleneksel tatlardan biri olarak varlığını sürdürüyor.

Yemek ve fotoğraf: İsmet Çerikan