Çok sıcak bir gün. Klimasız durmak imkansız gibi. Biraz Cemil Meriç. "Kültürden İrfana." Karışık. Altını çizdiğim, sayfa kenarlarına notlar düştüğüm yerleri. Edebiyat Cumhuriyeti, Avrupa'nın Yeniçerileri Genç Osmanlılar. Yeniçeriler ihtida eden Avrupalılar. Avrupa cani, Avrupa zalim. Bütün zaferlerini zulümlerine borçlu. Ama bütün bu tahliller mazide kaldı. Şimdi tek bir medeniyet var: batı medeniyeti. Hepimiz ve bütün dünya Avrupalı veya Avrupalı olmak zorunda. Hepimiz batıya düşman birer batılıyız.
"Batı bütün zaferlerini yamyamlığına borçlu. Eski Yunan, demokrasi adını verdiği bir avuç insanın hürriyet ve hakimiyetini kölelik sayesinde gerçekleştirdi, çağdaş Avrupa sömürgecilik sayesinde. Ama bunlar maziye ait tahliller. Bugün bir tek dünya var. Küffarın hükümran olduğu bir dünya. Bir kelimeyle hepimiz Avrupalıyız. Onun dilini konuşmaya, onun silahlarını kullanmaya mecburuz."
Şiir düşünce karşısında, kutsal bilim karşısında yenildi. Liberal özgürlük tek çare. Ama bizim gibi ülkelerde olmayan ve bu gidişle kıyamete kadar olacağa benzemeyen olan tek şey. "İstikbalimizin üzerinde yükseleceği tek sağlam zemin: Tabu tanımayan gerçek bir hürriyet. Tenkit hakkının mutlak olmadığı her ülkede, alkış bir yalandır; küçülten, sefilleştiren bir yalan."
Batı demek tenkit demek. Tanrı, kutsal, değerler dahil tenkit etmediği şey yok. Medeniyet ve tekamül bu tenkidin eseri. Tanrı bile insanî tenkit sayesinde ehlileşti. Tenkidi muhitlerinden kovan milletleri bekleyen akıbet: çürüme ve kokuşma. Batı kendi vahşetlerini bile acımasızca tenkit edecek kadar medeni. En vahşi ama acımasızca eleştirebilme cesareti gösterdiği için en medeni.
Sonra bir parça İlhami Güler. "Allah'ın Ahlakiliği Sorunu." Yine altını çizdiğim, sayfa kenarlarına notlar düştüğüm yerleri. Kader ve özgür irade meselesi. Üç isim üzerinden: Ömer Bin Abdülaziz, Hasan el-Basri, Eb-u Hanife. Ömer Bin Abdülaziz malum ilme tabidir diyor; diğer ikisi ilim maluma tabidir diyor. Kur'an ayetleri ve hadisler bağlamında iki taraf da haklı. Ama Ömer Bin Abdülaziz biraz daha haklı. Evet kader açısından malumun ilme tabi olması gerekir, ilmin maluma değil. Aksi halde fani ezeliye tekaddum ediyor.
Takdir varsa tedbir niçin? Tedbir varsa takdir niçin?
Hem takdir hem tedbir varsa akıl niçin? Boşuna demiyor İmam Cüveyni. Bana bu işin sırrını anlatacak biri olsaydı gidip ayaklarına kapanırdım diyor. Ama peygamberler dahil yeryüzünde bu işi akli ve felsefi olarak anlatabilecek bir fani yok. Mahşerde izah ederse Zat-ı Bari izah eder belki.
