İnşallah önümüzdeki 2 Şubat Pazartesiyi Salıya bağlayan gece mübarek Berat gecesini idrak edeceğiz. Yüce Allah, hayrından istifadeyi bütün müminlere nasip etsin.
Arınma, temize çıkma, kötülüklerden uzak olma gibi anlamlara gelen “Berâet” kelimesi, İslam kültüründe Şaban’ın on beşinci gecesi olarak bilinen kutsi gecenin adıdır. Zamanla halk arasında telaffuz kolaylığı nedeniyle “Berat” şeklinde söylenir olmuştur. Bu gecede Kur’an’ın Levh-i Mahfuz’dan indirildiğini söyleyenler de olmuştur. Ancak bu görüş hiç bir hadis rivayetine dayanmaz, yalnızca “Biz onu mübarek bir gecede indirdik” (Duhan,3.) ayetinden çıkardıkları bir tahminden ibarettir. Oysa Kadr suresinde Kur’an’ın Kadir gecesinde indirildiği açıkça bildirilmektedir.
Berat gecesiyle ilgili hadis rivayetleri vardır. Örnek olarak iki-üç tanesini sunuyoruz:
Hz. Ali (RA)’ten rivayet edildiğine göre; Resulullah (ASV) şöyle buyurmuştur: “Şaban ayının on beşinci gecesi olduğu zaman, o gece ibadete kalkın. Ve o gecenin gündüzünü oruç tutunuz. Çünkü o gece güneş batınca Yüce Allah, dünya semasına rahmeti ile tecelli eder, fecir oluncaya kadar: “Benden mağfiret dileyen yok mu? Ona mağfiret edeyim. Benden rızık isteyen yok mu? Onu rızıklandırayım. Bir belaya müptela olan yok mu? Ona afiyet vereyim Şöyle olan yok mu? Böyle olan yok mu?” buyurur.” (İbn Mâce, İkamet, 191.)
Hz. Âişe annemiz (R.Anha)’dan Resulullah (ASV)’ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: “Allah, Şaban ayının yarısında rahmet ve mağfiretiyle dünya semasına iner ve Kelb kabilesinin koyunlarının kılları sayısından daha çok günahları veya günah işleyenleri bağışlar.” (Tirmizi, Sıyam,39.)
Ebu Musa el-Eşari (RA)’ın rivayetine göre, Peygamberimiz (ASV) şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz Allah Teâlâ Şa’ban ayının on beşinci gecesi (kullarına rahmetle) bakar ve herkese mağfiret eder. Yalnız Ona şirk koşana veya kindarlara mağfiret etmez.” (İbn Mâce, İkamet, 191.)
Berat gecesi ile ilgili hadislerin bir kısmı, hadis imamlarınca, bir kısmı da diğer hadis muhakkıkı (araştırmacısı) âlimler tarafından zayıf oldukları belirtilmiştir. Zayıflık gerekçesi ise, hadisin senedindeki bazı ravilerin birbirlerinden hadis işitmedikleri halde yine de birbirlerinden rivayet ettikleri şeklinde açıklanmıştır. Örneğin: Yahya b. Ebi Kesir, Urve’den rivayet etmiş ama aslında Yahya, Urve’den değil, başka birinden bu hadisi Urve’nin söylediğini duymuş ama asıl kendisinden dinlediği kişiyi zikretmeden ünlü olan Urve’yi zikretmiştir. Böylece Urve’den duyduğu gibi bir izlenim oluşmaktadır. Bunu göz önünde bulunduran hadis âlimleri, senette bir kişi atlandığı için hadisi “zayıf” olarak değerlendirmişlerdir. Bilinmelidir ki, bu değerlendirmeler yalnızca bir-iki âlime aittir, âlimlerin bütünü bu görüşte değildir.
Biz dahi duyduğumuz bir haberi, kendisinden dinlediğimiz asıl kişiyi söylemeden “filan şöyle demiş” şeklinde kendisiyle görüşmediğimiz kişiden naklediyoruz. Tabii, hadis ilminde bu durum zayıflık sebebidir. Çünkü Hadis gibi tüm Müslümanları ilgilendiren gayet ciddi bir konuda günümüz haber nakillerinde kusur sayılmayan en küçük bir durum bile hadis için zayıflık sebebi olmaktadır.
Ancak şunu da belirtelim ki, zayıf hadis, farz ve vacip konularında amel edilmez, delil olmaz. Fakat zorunluluk olmayan, nafile ibadetler ve müminlere öğüt vermek için delil olabilir. Berat gecesi ile ilgili hadisler, hadis imamlarınca zayıf olarak değerlendirilmiş olsalar da, bağlayıcı olmayıp sadece bir teşvik niteliğinde olduğundan kendileriyle amel edilebilir. Bu nedenle 1400 yıllık İslam kültünde faziletlere ilişkin öğüt verici hadisler zayıf oluşları dikkate alınmamış, ümmet tarafından dilden dile nakledilmişlerdir. Günümüzdeki bir kısım ilahiyatçılar, ilgili hadislerin zayıflığını öne sürerek Berat gecesini inkâra kalkışmışlardır. Oysa zayıf hadis, uydurma demek değildir. Berat gecesiyle ilgili farklı rivayetlerin bulunması böyle bir kutsi gecenin bulunduğunu kesin olarak gösterir.
Birçok zayıf ip bir araya getirilerek birleştirildiğinde sağlam ve güçlü bir ip haline geldiği gibi, bir konudaki çok sayıda zayıf hadis birbirine destek vererek sahih olur. Örneğin: farklı kişilerden bir haber duyuyoruz. Söz gelimi birisi şöyle der: “Belediyenin önünde yüz kişiye yemek dağıtıldı” Başka biri “Belediyenin önünde 150 kişiye yemek dağıtıldı” der. Diğer biri: “ben duydum ki belediyenin önünde 500 kişiye yemek dağıtılmış” der. Buna benzer farklı kişilerden bu haber farklı sayılar bildirilerek geliyor. Bazı bilgiler yanlış olabilir, anlatanlara itimat etmeyebiliriz ama tüm anlatılanlar birlikte düşünüldüğünde, “belediyenin önünde bir yemek verme işi yapıldığı” kesin olarak ortaya çıkmış olur.
Yalancılığın, uydurma haberlerin, çarpıtmanın son haddine vardığı ve verdikleri haberlerin yalan ve uydurma olduğunun defalarca ortaya çıktığı günümüzde, bu haber kuruluşlarına inanmakta tereddüt etmeyen bir kısım Müslümanların, hadis ilmini bilmeden, hesaplarına gelmeyen hadisler için, “bu uydurmadır, bu zayıftır!” şeklinde hemen kesip atmaları üzüntü vericidir.
