Bir zaman bir kitapta okumuştum: İmam Şafiî'ye: insan annesi ile tartışabilir mi diye sorulmuş, İmam Şafii şu cevabı vermiş: “Bırakın anne babası ile tartışmayı, onların ayakkabılarıyla bile tartışamaz.”
Aradan zaman geçti. Bir gün itiyat ettiğim üzere babamı ve annemi evlerinde ziyarete gittim. Kapıda annem beni karşıladı. Ayakkabımı elime aldım ve içerideki ayakkabılıkta en üst raftaki ayakkabıyı indirip kendi ayakkabımı koydum. Her zaman en üst rafa koymayı adet edinmiştim. Bu, annemin dikkatini çekti ve sitemli bir sesle: "Aferin oğlum artık benim ayakkabıma da tahammül edemiyorsun!" dedi. Ben de "Aaa bunlar senin mi ayakkabılarındı anneciğim? Bunlar öpülmeye layıktır..” dedim ve “Hayır oğlum şaka yaptım öpme, dur!” diyerek, engel olmak için beni çekiştirdiği halde ayakkabılarını öptüm. İnanılmaz derecede mutlu olduğunu gördüm.
İmam Şafiî hazretleri ayakkabı ile tartışma meselesini sanki benim için söylemişti. Asırlar sonraki bir talebesine böylece ders vermişti. İmam Şafiî’nin sözü mecazi bir deyim olmakla birlikte bir hakiki manasıyla da yorumlanabileceğini görmüş oldum. Meğer Ben de annemin ayakkabısıyla tartışmaktan kıl payı kurtulmuştum. Ayakkabılarını öperek kendimi o durumdan kurtarmış oldum.
İmam Şafiî bu veciz sözüyle, anne ve babaya duyulması gereken saygının en üst düzeyde olduğunu vurgulamıştır. Evlat haklı olsa da anne ya da babasıyla münakaşa etmenin, onları ilzam etmek için kanıt yarışına girmenin doğru olmadığına işaret etmiştir.
Arapçada "ayakkabı" çok değersiz bir şeyi tanımlamak için kullanılır. Yani İmam Şafii, "onların ayakkabılarıyla bile tartışamazsın." derken, onlarla en dikkate alınmayacak basit bir tartışmaya dahi girilemeyeceğini belirtmek için bu deyimi kullanmıştır. Kur’an-ı Kerim‘de anne ve babaya karşı en küçük saygısızlık olan “öf” demeyi bile yasaklaması, onların ilahî bir dokunulmazlık içinde olduklarını açıkça göstermektedir.
Anne ve babaya karşı ses yükseltmek veya onlarla tartışmak, İslami ahlakta ve fıkıhta büyük bir sorumluluk olarak görülmüştür. Hatta bazı kaynaklarımızda, haklı dahi olunsa ebeveyne karşı bu şekilde ısrarcı bir tartışmaya girmenin, Hadis-i şeriflerde şirk’ten sonra sayılan büyük günahlardan biri olan “ukûku’l-vâlideyn” (ana babaya isyan/itaatsizlik, kötü davranmak) kapsamına gireceği ifade edilmiştir.
İslam hukukuna göre, eğer anne veya baba, Allah’ın helal kıldığı bir şeyi yapmayı emrederlerse, yerine getirilmesi gerekir ve onlara saygıda asla kusur edilmez. Şayet haram bir şey emrederlerse onlara itaat edilmez. Çünkü Peygamberimiz (SAV): “Yaratıcıya isyan olan bir konuda yaratılmışa itaat yoktur." Buyurmuştur. (Ahmed b. Hanbel, Müsned, I,131.) Ancak bu durumda dahi kaba bir tartışmaya girilmez, mesele sakin ve güzel bir dille izah edilir ve sabırlı olunur.
Anne-babaya Kur’an’ın istediği biçimde bir itaat ve saygının günümüzde büyük ölçüde bulunmadığını belirtmeliyiz. Elbette Kur’an’a itaatkâr, anne-babasının duasını almak için çabalayan sayıları az da olsa hayırlı evlatlar vardır, onları tenzih ederiz. Yaşlanmış, çaresiz kalmış birçok anne ve babanın, bırakın emirlerini dinlemeyi, çocuklarının elinde maalesef tutsak hayatı yaşadıklarını, azarlandıklarını, kötü muameleye maruz kaldıklarını görüyoruz. Toplumda yaygınlaşan diğer büyük günahlar gibi anne-babaya kötü davranma günahı da en çok işlenenen kebairlerden olmuştur. Çocuklarını değil, annesini ya da babasını azarlayan, onlarla kırıcı bir şekilde konuşan evlatlara rastlıyoruz. Bu soğuk havalarda camiden çıkıp parklarda ıslak banklarda saatlerce oturarak vakit geçiren yaşlı insanlar, evlerinde rahat bir ortam bulunmadığını lisan-ı hal ile söylüyorlar.
Peygamberimiz (SAV): “Beli bükülmüş ihtiyarlarınız olmasaydı, belalar üzerinize sel gibi dökülecekti.” (Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ, II, 163.) Buyurarak ümmeti uyarmıştır. Günümüzde selin kendisi ve sel gibi belaların artması bu açıdan düşündürücüdür. Ümmetçe aklımızı başımıza almalı, büyüklerimizin değerini bilmeli, Kur’an çizgisine geri dönmeliyiz.