Yemek, yalnızca karın doyurmak için tüketilen bir ihtiyaç değil; bir milletin tarihini, kültürünü, geleneklerini ve medeniyet anlayışını yansıtan en önemli değerlerden biridir.
Günümüzde televizyon kanallarında hemen her gün farklı isimler ve formatlarla yemek yarışmalarına rastlamak mümkündür. İlk bakışta bu programların yemek kültürünü tanıttığı, mutfak sanatlarına ilgi uyandırdığı ve gastronomiye katkı sağladığı düşünülebilir. Ancak programların içeriğine biraz daha dikkatli bakıldığında, ortaya farklı bir tablo çıkmaktadır. Yemeğin kültürel geçmişi, hazırlanma tekniği, yöresel özellikleri ve arkasındaki emek çoğu zaman geri planda kalırken; tartışmalar, sert eleştiriler, küçük düşürücü ifadeler ve kişisel beğeniler ön plana çıkarılmaktadır.
Asıl üzerinde durulması gereken konu, yemek hakkında değerlendirme yapan kişilerin gastronomi alanındaki bilgi ve yeterlilikleridir. Bir yemeği eleştirmek, yalnızca onu tatmış olmakla açıklanabilecek kadar basit bir mesele değildir. Gastronomi; tarih, kültür, coğrafya, beslenme, gıda bilimi, pişirme teknikleri ve duyusal değerlendirme gibi birçok alanı kapsayan ciddi bir disiplindir. Dolayısıyla bir yemeği hakkıyla değerlendirebilmek için öncelikle o yemeğin özelliklerini, ortaya çıktığı kültürü, kullanılan malzemeleri ve hazırlanma yöntemlerini bilmek gerekir.
Ne yazık ki bazı televizyon programlarında, hayatında belki hiç tatmadığı, adını dahi yeni duyduğu veya hangi yöreye ait olduğunu bilmediği yemekler hakkında rahatlıkla hüküm veren insanlarla karşılaşılmaktadır. Üstelik bu değerlendirmeler çoğu zaman kesin ve tartışılmaz doğrularmış gibi izleyiciye sunulmaktadır. Oysa kişisel damak zevki ile gastronomik değerlendirme birbirinden farklı kavramlardır. Bir insan bir yemeği sevmeyebilir; ancak bu durum o yemeğin değersiz, yanlış veya kötü olduğu anlamına gelmez.
Özellikle Anadolu mutfağı gibi köklü ve zengin bir mutfak kültüründe her yemeğin kendine özgü bir hikâyesi bulunmaktadır. Bir yörede yüzyıllardır pişirilen yemek, yalnızca belirli malzemelerin bir araya getirilmesinden ibaret değildir. O yemeğin arkasında coğrafi şartlar, iklim, tarımsal üretim, toplumsal yaşam, gelenekler ve kuşaktan kuşağa aktarılan bir birikim vardır. Şanlıurfa'nın, Mardin’in Gaziantep'in Hatay'ın, Diyarbakır'ın ve Anadolu'nun diğer şehirlerinin mutfakları, bu kültürel zenginliğin en önemli örneklerindendir.
Örneğin bir yöresel yemeği değerlendirirken onun hangi şartlarda ortaya çıktığını, hangi malzemelerle hazırlanmasının geleneksel olduğunu ve o yörede nasıl tüketildiğini bilmek gerekir. Bir yemeği modern restoran sunumlarına benzemediği için küçümsemek veya alışılmış damak zevkine uymadığı için değersiz görmek, gastronomik bakış açısından uzak bir yaklaşımdır. Çünkü her yemeğin güzel görünmek, pahalı malzemelerle hazırlanmak veya uluslararası mutfakların sunum anlayışına uygun olmak gibi bir zorunluluğu yoktur.
Diğer taraftan yemek yarışmalarında kullanılan dil ve eleştiri üslubu da ciddi biçimde sorgulanmalıdır. Bir yarışmacının emeğini, bilgisini ve mutfakta harcadığı zamanı değerlendirirken kırıcı, aşağılayıcı ve küçümseyici ifadeler kullanılması ne eğitimle ne de gastronomi kültürüyle bağdaşır. Eleştiri elbette gereklidir. Ancak eleştirinin amacı insanları küçük düşürmek değil, eksiklikleri göstermek ve gelişmelerine katkı sağlamaktır. Bilgiyle desteklenmeyen, nezaketten uzak ve yalnızca izleyicinin dikkatini çekmek amacıyla yapılan yorumlar, gastronomiye katkı sunmak yerine bu alanın itibarını zedelemektedir.
Burada televizyon kanallarına ve program yapımcılarına da önemli sorumluluklar düşmektedir. Gastronomi gibi kültürel ve akademik yönü bulunan bir alanın temsilinde, alanında uzman kişilere yer verilmesi büyük önem taşımaktadır. Yemekleri değerlendiren kişilerin yalnızca ekran karşısındaki duruşları veya popülerlikleri değil, mesleki bilgi ve tecrübeleri de dikkate alınmalıdır. Bir mutfak kültürünü tanımadan, o kültürün yemekleri hakkında sağlıklı değerlendirmeler yapmak mümkün değildir.
Ayrıca yemek yarışmalarının bir eğitim ve kültür platformu olabileceği de unutulmamalıdır. Bu programlar aracılığıyla unutulmaya yüz tutmuş yöresel yemekler tanıtılabilir, geleneksel pişirme yöntemleri gelecek nesillere aktarılabilir, yerel ürünlerin önemi anlatılabilir ve Türk mutfağının uluslararası alandaki tanınırlığı artırılabilir. Ancak bunun gerçekleşebilmesi için öncelikle yemeğe, emeğe, kültüre ve mesleki bilgiye saygı duyulması gerekmektedir.
Gastronomi yalnızca tabaktaki görüntüden ibaret değildir. Bir yemeğin kokusu, dokusu, lezzeti, pişirme tekniği ve kültürel geçmişi bir bütündür. Bu bütünlüğü göz ardı ederek yapılan değerlendirmeler, yemeği yalnızca tüketilen bir nesneye indirgemektedir. Oysa yemek, bir milletin hafızasıdır. Annelerimizin, ninelerimizin mutfaklarında yaşatılan tarifler, geçmişle bugün arasında kurulan kültürel köprülerdir. Bu köprüleri korumak ve gelecek nesillere aktarmak, gastronomi alanında söz sahibi olan herkesin sorumluluğudur.
Sonuç olarak, televizyonlarda yayımlanan yemek yarışmalarının varlığına değil, bu yarışmaların gastronomi kültürünü ele alış biçimine itiraz edilmelidir. Reyting kaygısı, yemeğin kültürel değerinin ve mutfak sanatlarının önüne geçmemelidir. Bilgi sahibi olmadan yapılan eleştiriler, kişisel beğenilerin evrensel ölçüt gibi sunulması ve emeğin küçümsenmesi kabul edilebilir bir yaklaşım değildir. Gastronomi, popülerlikten çok bilgiye; gösterişten çok emeğe; küçümsemeden çok saygıya ihtiyaç duymaktadır.
Unutulmamalıdır ki, her yemeğin bir tarihi, bir kimliği, bir kültürü ve elbette bir şerefi vardır. Bu şeref.i korumak, öncelikle gastronomi adına konuşanların sorumluluğudur. Ezcümle: Yemek Yüce Allah’ın insanlara rızık olarak verdiği nimettir, aynı zamanda bir sanattıor ve kültürel bir değerdir. Her yönüyle de cahil insanların elinde dilinde oyuncak edilmeyecek kadar değerli ve şereflidir vesselam.
Afiyette kalın